1. Trantsizio energetikoa erritmo bizian ari da aurrera egiten, baina erronka berriei ere aurre egin behar die. Zein puntutan gaude gaur egun, eta zeintzuk dira sektorearen erronka nagusiak?

Trantsizio energetikoa epe luzerako helburua izatetik premia estrategiko bihurtu da. Energia berriztagarrien hazkundeak, garraioaren eta industriaren zati baten elektrifikazioak, eta digitalizazioari lotutako energia-eskariaren igoerak energia ekoizteko, banatzeko eta kontsumitzeko modua eraldatzen ari dira. Aldi berean, hornidura-segurtasunari, lehiakortasunari eta emisioen murrizketari buruzko eskakizunak gero eta handiagoak dira.

Testuinguru honetan, energia-biltegiratzea trantsizioaren funtsezko ahalbidetzaileetako bat da. Ezinbestekoa izango da energia berriztagarrien integrazioa handitzeko, sareari malgutasuna emateko eta haren erresilientzia hobetzeko. Horrez gain, hidrogenoarekin, biltegiratze termikoarekin eta beste energia-bektore batzuekin batera, elektrifikazio zuzena teknikoki edo ekonomikoki egokia ez den aplikazioak deskarbonizatzen lagunduko du.

Erronka nagusia berrikuntza bizkortzea da, eta batez ere haren industrializazioa. Teknologia seguruagoak, iraunkorragoak eta merkeagoak behar ditugu, lehengai kritikoekiko mendekotasun txikiagoarekin, eta hasieratik fabrikazioa, konponketa eta birziklapena errazteko diseinatuak. Horretarako, beharrezkoa izango da ikerketa hobeto lotzea industriaren beharretara eta benetako funtzionamendu-baldintzetara.

2. 2030ari begira, zein joerak eraldatuko dute indar handienarekin energiaren eta energia-biltegiratzearen mundua?

Hemendik 2030era sistema energetikoa gero eta elektrifikatuagoa, banatuagoa, digitalizatuagoa eta interkonektatuagoa izango da. Energia berriztagarrien hazkundeak aldakortasuna kudeatzeko beharra handituko du, eskaintza eta eskaria koordinatzeko premia areagotuko du, eta sareak, biltegiratzea eta kontsumo malguak uztartzea eskatuko du. Elektrifikazioa erritmo desberdinetan hedatuko da sektore bakoitzean, eta erabilera bakoitzera egokitutako irtenbideak beharko dira.

Energia-biltegiratzea ere dibertsifikatu egingo da eskalaren eta erantzun-denboraren arabera: segundo gutxitan jarduteko gai diren teknologietatik hasi eta energia orduetan, egunetan edo are epe luzeagoetan desplazatzeko gai diren soluzioetaraino. Aldi berean, adimen artifizialak, konputazio aurreratuak, material berriek eta zirkulartasunaren irizpideek sistema eraginkorragoak diseinatzea eta haien garapena bizkortzea ahalbidetuko dute.

3. Bateriek arreta handia bereganatzen duten arren, etorkizuneko sistema energetikoak hainbat irtenbide beharko ditu. Zer eginkizun izango dute bateriek, biltegiratze termikoak eta iraupen luzeko biltegiratze-teknologiek 2030era bitartean?

Bateriek funtsezkoak izaten jarraituko dute, erantzun azkarra emateko duten gaitasunagatik eta duten moldakortasunagatik. Mugikortasunean, elektronikan eta iraupen labur eta ertaineko aplikazio geldikorretan zeregin nagusia izaten jarraituko dute, eta, aldi berean, ikerketak haien segurtasuna, bizitza erabilgarria, kostua eta material kritikoekiko mendekotasuna hobetzen jarraituko du.

Biltegiratze termikoa bereziki baliotsua izango da eraikinetan eta industria-prozesuetan beroa eta hotza kudeatzeko; izan ere, energia alferrikako bihurketak saihestu ditzake. Bestalde, iraupen luzeko energia-biltegiratzea ez da teknologia jakin bat, baizik eta hainbat irtenbideren bidez bete daitekeen funtzio bat: soluzio elektrokimikoak, termikoak, mekanikoak edo kimikoak erabil daitezke, behar den eskalaren eta biltegiratze-denboraren arabera.

Aukerarik egokiena potentziaren, iraupenaren, eraginkortasun orokorraren, energia-dentsitatearen, kostuaren, segurtasunaren, ingurumen-aztarnaren eta funtzionamendu-baldintzen araberakoa izango da. Aplikazio bakar batean lehiatu beharrean, teknologia horiek elkarren osagarri izan beharko dute, eta sistemari balio handiena ematen dioten eremuetan erabili.

4. Energia biltegiratzeaz gain, energia bektore eta erregai bihurtzea ere beharrezkoa izango da, elektrifikazio zuzena zailagoa den sektoreak deskarbonizatzeko. Zer eginkizun izango dute hidrogenoa bezalako bihurketa-teknologiek?

Elektrifikazio zuzena izan behar da lehentasunezko aukera eraginkorra eta bideragarria den guztietan. Hala ere, hidrogeno berriztagarriak eta haren eratorriek eginkizun garrantzitsua izan dezakete tenperatura altuko industria-prozesu jakin batzuetan, lehengai gisa, garraioaren segmentu batzuetan eta iraupen oso luzeko energia-biltegiratzea eskatzen duten aplikazioetan.

Garrantzitsuak izango dira bai hidrogenoa ekoizteko bide elektrokimikoak, bai CO₂-a, biomasa edo zenbait hondakin balorizatu eta erregai edo lehengai bihurtzeko gai diren prozesu katalitiko eta termokimikoak. Haien ekarpen klimatikoa erabilitako elektrizitatearen, karbonoaren eta baliabideen jatorriaren araberakoa izango da; beraz, bizi-zikloaren analisiaren bidez ebaluatu beharko da.

Erronka ez da soilik teknologia horiek funtzionatzen dutela frogatzea, baizik eta haien eraginkortasuna eta iraunkortasuna hobetzea, kostuak murriztea eta industria-eskalatik hurbileko mailan baliozkotzea. Era berean, zorrotz erabaki beharko da non ematen duten balio handiena, baliabideen erabilgarritasuna, beharrezko azpiegiturak eta sistema osoaren eraginkortasuna kontuan hartuta.

5. Europa autonomia teknologiko handiagoa sustatzen ari da baterien, material kritikoen eta hidrogenoaren moduko esparru estrategikoetan. Zer aukera irekitzen dizkie egoera honek Europako ikerketari eta industriari?

Egoera honek aukera ematen du Europako balio-kate osoagoak eraikitzeko: materialetatik eta osagaietatik hasi, fabrikazio-ekipoetara, sistemen integraziora, saiakuntza-gaitasunetara eta birziklapenera arte. Ikerketarentzat, horrek esan nahi du ezagutza neurri handiagoan bideratzea fabrikagarritasunari, segurtasunari, iraunkortasunari eta material kritikoen ordezkapenari lotutako arazoetara; industriarentzat, berriz, gaitasun zientifikoetara, talentura eta hurbileko baliozkotze-azpiegituretara iristeko aukera eskaintzen du.

Aukera ez datza dauden teknologia guztiak erreproduzitzean, baizik eta Europak errendimenduaren, jasangarritasunaren, trazabilitatearen eta industria-kalitatearen bidez bereizteko moduko esparruak identifikatzean. Ikerketa-zentroen eta enpresen arteko lankidetza bereziki baliagarria izango da helburu tekniko argiak, epeak eta industrializazio-ibilbide zehatzak dituzten proiektuen bidez antolatzen denean.

6. Gero eta gehiago hitz egiten da adimen artifizialaz, konputazio aurreratuaz, konputazio kuantikoaz eta material berriez. Nola ari dira aldatzen energia-soluzioak ikertzeko eta garatzeko modua?

Adimen artifiziala eta errendimendu handiko konputazioa dagoeneko energia-ikerketa eraldatzen ari dira. Datu-bolumen handiak aztertzeko, materialen propietateak aurreikusteko, interfazeak eta degradazio-mekanismoak modelizatzeko eta arrakasta izateko aukera handiena duten esperimentuak hautatzeko aukera ematen dute. Horri esker, lehen saiakuntza eta erroreen bidez egiten ziren garapen-zikloak nabarmen laburtu daitezke.

Konputazio kuantikoa, berriz, oraindik garapen-fase hasiberrian dago, eta haren eragin praktikoa pixkanaka iritsiko dela aurreikusten da, nahiz eta simulazio- eta optimizazio-arazo jakin batzuetan gaitasun berriak eskain ditzakeen. Aurrerapen erabakigarria tresna digitalak, ezagutza zientifikoa eta esperimentazio automatizatua uztartzetik etorriko da, materialak eta prozesuak azkarrago eta fidagarritasun handiagoz aurkitu eta baliozkotzeko..

7. Erronka handienetako bat ezagutzaren transferentzia bizkortzea da oraindik ere. Zer behar da berrikuntza zientifiko bat merkatura lehenago iritsi eta benetako eragina izan dezan?

Transferentzia arazoa definitzen den unean bertan hasten da. Lehen faseetatik bertatik zehaztu behar dira xede-aplikazioa, behar diren prestazioak eta kostuari, segurtasunari, araudiari eta fabrikazioari lotutako mugak. Baldintza horiek kontuan hartu gabe teknologia bat diseinatzeak arriskua handitzen du: emaitza zientifiko bikaina lortu arren, baliteke gero industrializatzea ezinezkoa izatea.

Era berean, laborategiaren eta baliozkotzearen arteko distantzia murriztu behar da. Planta pilotuek, eskalatze-gaitasunek eta erakustaldi-inguruneek aukera ematen dute errepikagarritasuna, kalitatea, iraunkortasuna eta benetako baldintzetatik hurbileko portaera egiaztatzeko. Gainera, etorkizuneko bezeroek eta ziurtapen-prozesuek behar dituzten datuak sortzen dituzte.

Azkenik, beharrezkoak dira jabetza intelektualerako mekanismo egokiak, tarteko faseetarako finantzaketa eta irtenbidea baliozkotzeko prest dagoen lehen bezero industrial bat. Transferentzia ez dago heldutasun teknologikoaren mende soilik: balio-proposamen argia, hura gauzatzeko gai den taldea eta merkaturako bide sinesgarri bat ere behar dira.

8. Trantsizio energetikoa ez da erronka teknologiko hutsa; talentuaren erronka ere bada. Zein profil eta gaitasun izango dira beharrezkoak datozen urteetan eraldaketa hau gidatzeko?

Elektrokimikan, materialetan, katalisian, prozesu termikoetan, ingeniaritza kimikoan, elektronikan eta sistema energetikoetan ezagutza sakona duten espezialistak beharko ditugu. Haiekin batera, funtsezkoak izango dira diziplinak integratzeko eta materialaren eskalan hartutako erabaki batek osagaian, sisteman, fabrikazioan eta azken erabileran duen eragina ulertzeko gai diren profilak.

Digitalizazioak zientzia eta ingeniaritza modelizazioarekin, adimen artifizialarekin, automatizazioarekin eta datuen kudeaketarekin uztartzen dituzten profesionalen eskaria handituko du. Era berean, gero eta garrantzitsuagoak izango dira analisi teknoekonomikoan, bizi-zikloaren analisian, araudian, jabetza intelektualean, eskalatzean eta negozio teknologikoaren garapenean adituak diren profilak.

Erronka nagusia espezializazioa eta diziplinartekotasuna uztartzea izango da. Ikasteko gaitasuna, lankidetzarako jarrera eta nazioarteko taldeetan lan egiteko ahalmena ezagutza teknikoa bezain garrantzitsuak izango dira, teknologiak eta industriaren beharrak etengabe aldatzen diren testuinguru batean.

9. Zein ikerketa-esparruk bilduko dute ahalegin zientifiko handiena datozen urteetan, eta zeinek izan dezakete gizartearengan eragin handiena?

Biltegiratze elektrokimikoaren arloan, ahaleginaren zati handi bat material ugariago eta jasangarriagoetara, belaunaldi berriko baterietara, interfazeetara, degradazio-mekanismoetara eta segurtasunera bideratuko da. Helburua ez da soilik energia-dentsitatea handitzea, baizik eta sistema iraunkorrak, fabrikagarriak, lehiakorrak eta aplikazio bakoitzera egokituak garatzea.

Era berean, biltegiratze termikoan eta iraupen luzeko biltegiratzean, elektrolizagailuetan, katalizatzaileetan eta hidrogenoa, erregaiak eta karbono-aztarna txikiagoko lehengaiak ekoizteko bihurketa-teknologietan ikerketa areagotuko da. Esparru horietan guztietan erabakigarria izango da eraginkortasuna handitzea, baliabide kritikoen erabilera murriztea eta teknologien funtzionamendua eskala esanguratsuetan frogatzea.

Zirkulartasuna eta hasieratik bertatik diseinu segurua eta jasangarria egitea funtsezko irizpide bihurtuko dira. Eragin handiena izango duten berrikuntzak prestazio onak eskaintzeaz gain kostuak eta arriskuak murrizten dituztenak, birziklapena errazten dutenak eta gizartearentzat eskuragarriak diren produktu, industria-prozesu eta energia-zerbitzuetan txerta daitezkeenak izango dira.

10. Ziurgabetasun geopolitikoaren eta nazioarteko lehiaren testuinguruan, zer egin behar du Europak bere bikaintasun zientifikoa industria-lehiakortasun bihurtzeko?

Europak ez du ezagutza-faltarik abiapuntu, baizik eta beste eskualde batzuen abiadura eta bolumen berarekin eskalatzeko zailtasuna. Lehiakortasunari eusteko, planta pilotutik fabrikara arteko ibilbidea laburtu beharko da, inbertsio pribatua mobilizatu, energia lehiakorra bermatu, baimen-prozesuak sinplifikatu eta Europan ekoitzitako teknologientzat eskari nahikoa eta egonkorra sortu.

Era berean, beharrezkoa izango da ikerketa-, industria-, merkataritza- eta prestakuntza-politikak hobeto koordinatzea; material kritikoen hornidura eta birziklapena indartzea; eta Europako merkatua baliatzea eskala lortzeko. Europako abantailak kalitatean, segurtasunean, jasangarritasunean eta industria-aplikazio zorrotzetarako teknologia fidagarriak garatzeko gaitasunean oinarritu beharko du.

11. Europako testuinguru horren barruan, zer eginkizun izan dezake Euskadik, eta zergatik bihur daiteke energia-teknologia berriak garatzeko eta industrializatzeko lurralde estrategiko?

Euskadik zientzia, prototipatzea, fabrikazio aurreratua, energia-enpresak eta politika publikoak lotzeko gai den ekosistema du. Hurbiltasun horrek berrikuntza balio-katearen ikuspegitik lantzea ahalbidetzen du, eta teknologiak benetako industria-beharrekin kontrastatzea, ekimen isolatuak garatu beharrean.

Bere indargune nagusia ezagutza zientifikoa enpresa- eta industria-gaitasun bihurtzeko ahalmena da. CIC energiGUNEren ingurutik sortutako BCARE eta Basquevolt bezalako ekimenek erakusten dute ikerketak enpresa berriak, enplegu kualifikatua eta Europako autonomia teknologikoa indartzen laguntzen duten irtenbideak sor ditzakeela.

Posizio hori guztiz aprobetxatzeko, beharrezkoa izango da inbertsioa, talentua, azpiegitura pilotuak eta baliozkotze-azpiegiturak, eta industria-bezeroen parte-hartzea koordinatzea. Horrela, Euskadi erreferente bihur daiteke Europako eskualde batek lankidetza publiko-pribatuaren, espezializazioaren eta ikerketaren eta industriaren arteko loturaren bidez gaitasun teknologikoak nola eraikitzen dituen erakusteko.

12. Zer eginkizun bete nahi du CIC energiGUNEk agertoki honetan, eta nola lagundu nahi dio trantsizio energetikoari datozen urteetan?

CIC energiGUNEk energiaren etorkizuna baldintzatuko duten arloetan erreferentziazko eragile zientifiko eta teknologikoa izaten jarraitu nahi du. Gure lanak biltegiratze elektrokimikoa, biltegiratze termikoa eta horiei lotutako energia-bihurketako teknologiak uztartzen ditu.

Gure ekarpenak bikaintasuneko ikerketa eta garapen aplikatua, eskalatzea eta baliozkotzea konbinatzen ditu. Teknologiak mugatzen dituzten fenomenoak ulertu nahi ditugu, ezagutza hori material, osagai eta prozesu hobe bihurtu, eta enpresekin eta erakundeekin lan egin, baldintza esanguratsuetan probatzeko eta haien industrializazioa bizkortzeko.

Helburua CIC energiGUNE nazioarteko erreferente gisa sendotzea da, ezagutza bereizgarria sortzeko eta hura benetako inpaktu bihurtzeko gai izango dena. Horren bidez, industria lehiakorrago bati, autonomia teknologiko handiago bati eta sistema energetiko garbiago, seguruago, eraginkorrago eta erresilienteago bati lagundu nahi diogu.